દેવઉઠી એકાદશીના દિવસે જ શા માટે કરવામાં આવે છે તુલસી વિવાહ, જાણો તેની પૌરાણિક કથા તેમજ મહત્વ

245

માનવામાં આવે છે કે ભગવાન વિષ્ણુ અષાઢ માસની એકાદશીથી ચાર માસ માટે ગાઢ નિંદ્રામાં પોઢી જાય છે અને કારતક માસમાં જાગે છે. એટલા માટે આ દિવસને દેવઉઠી એકાદશી કહેવામાં આવે છે. લગભગ પાંચ મહિનાના વિરામ પછી ફરી એકવાર તમામ પ્રકારના ધાર્મિક, શુભ અને લગ્ન કાર્યક્રમો શરૂ થવા જઈ રહ્યા છે. 25 નવેમ્બરે ખુબજ શુભ અને પવિત્ર દેવઉઠી એકાદશી છે. હિન્દુ કેલેન્ડર મુજબ, કારતક મહિનાના શુક્લ પક્ષની એકાદશીને દેવપ્રબોધિની, દેવઉઠી અને દેવોત્થાન એકાદશી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. દેવઉઠી એકાદશીને હરિપ્રબોધિની એકાદશી અને દેવોત્થાન એકાદશી પણ કહેવામાં આવે છે.

કેવી રીતે થઈ હતી તુલસી વિવાહની શરૂઆત
ભગવતી તુલસી એ મૂળ પ્રકૃતિનો પ્રાથમિક ભાગ છે. શરૂઆતમાં તે ગોલોકામાં તુલસી નામના ગોપી હતા. તેને ભગવાનના ચરણોમાં મોટો પ્રેમ હતો. રાસલીલામાં શ્રી કૃષ્ણ પ્રત્યેનો તેમનો લગાવ જોઈને રાધાજી ગુસ્સે થયા અને તેમને માનવ યોનિમાં જન્મ લેવાનો શ્રાપ આપ્યો. આ સાથે, તે ભારતના વર્ષમાં રાજા ધર્મધ્વજની પુત્રી બન્યા. ગોલોકામાં સુદામા નામનો એક ગોપ પણ હતો જે ભગવાન શ્રી કૃષ્ણના મુખ્ય કાઉન્સિલર હતા. તેના શ્રાપથી, તે આગલા જીવનમાં સુદામા શંખાચુદ રાક્ષસ બન્યો. બ્રહ્માજીની પ્રેરણાથી ભગવતી તુલસીના શંખચ્છુદ રાક્ષસ સાથે ગંધર્વ લગ્ન થયાં. બ્રહ્માનું વરદાન પ્રાપ્ત કર્યા પછી, રાક્ષસ રાજાએ તેની શક્તિથી દેવતાઓને સ્વર્ગમાંથી હાંકી કાઢ્યા અને તેમના પર પોતાનો અધિકાર લઈ લીધો.

દેવ-દેવીઓ ભયગ્રસ્ત હતા અને ભગવાન શ્રી વિષ્ણુના આશ્રયે ગયા હતા. ભગવાન શ્રીવિષ્ણુએ દેવતાઓને શંખચુડના જન્મ અને વરદાન વગેરે બધી કથાઓ વર્ણવી અને તેમની મૃત્યુનો ઉપાય આપી ભગવાન શંકરને તેમની હત્યા કરવા માટે ત્રિશૂળ આપી અને એમ પણ કહ્યું કે તુલસીના દમનનો નાશ થયા પછી જ તેમનું મૃત્યુ શક્ય બનશે. ભગવાન શ્રીવિષ્ણુએ પણ દેવોને આ ખાતરી આપી હતી. તેમના કથા અનુસાર ભગવાન શ્રીવિષ્ણુએ કપટથી તુલસીના સારનો નાશ કર્યો, બીજી તરફ ભગવાન શંકરે ત્રિશૂળ દ્વારા શંખચુદનો વધ કરી દીધો. જ્યારે પતિ બેસિલને કપટથી ભગવાનની છેતરપિંડી વિશે જાણ થઈ ત્યારે તે ખૂબ જ શોક પામ્યો અને ભગવાનને પથ્થર હોવાનો શ્રાપ આપ્યો.

તુલસીની સદ્ગુણ સ્થિતિ જોઇને ભગવાનને સમજાવી ભગવાન કહ્યું – હે ભદ્રે! તમે ભારતમાં રહીને લાંબા સમય સુધી મારા માટે તપસ્યાત્મકતા કરી છે અને તે જ સમયે આ શંખ શેલ પણ તમારા માટે લાંબા સમય સુધી કઠોરતા હતી. તમને પત્ની તરીકે મળ્યા પછી અંતે તેણે ગોલોકા છોડી દીધી. હવે હું તમને તમારી તપસ્યાના ફળ આપવાનું યોગ્ય માનું છું. તમારું આ શરીર ગડકી નદી તરીકે પ્રસિદ્ધ થશે.

તમારી હેરસ્ટાઇલ એક સદ્ગુણ વૃક્ષ તરીકે દેખાશે, જેને તુલસી તરીકે ઓળખવામાં આવશે. દેવપૂજનમાં ઉપયોગમાં લેવાતા તમામ ફૂલો અને પત્રોમાં તુલસીની પ્રાધાન્યતા રહેશે. હું પણ તમારા શ્રાપથી પથ્થર બનીશ અને ભારતની ગાંડકી નદીના કાંઠે નજીક રહીશ. ચાર વેદનું વાંચન કરીને અને સાધના કરવાથી પ્રાપ્ત કરેલું પુણ્ય, સદ્ગુણ શાલીગ્રામ શીલાની ઉપાસના દ્વારા નિશ્ચિતરૂપે સુલભ છે. તે જ સમયે, ગંડકી નદી તુલસીના શરીરમાંથી ઉદ્ભવી અને ભગવાન શ્રીહરિ તે જ કાંઠે મનુષ્ય માટે એક ગુણાત્મક શાલીગ્રામ બની ગયા.

તુલસી વિવાહ અને તેનું મહત્વ
એવી માન્યતા છે કે ભગવાન વિષ્ણુજીને તુલસીજી માટે શાલિગ્રામ રૂપ ધારણ કરવું પડ્યુ હતુ. આથી શાલિગ્રામના રૂપે જ શ્રી હરિના વિવાહ ભગવાન વિષ્ણુના વિવાહ તુલસીજી સાથે કરાવવામાં આવે છે. ભગવાન વિષ્ણુને તુલસીજી ખુબજ પ્રિય છે. માત્ર તુલસી દલ અર્પણ કરવાથી ભગવાનને પ્રસન્ન કરી શકાય છે. પ્રસાદ ધરાવતી વખતે તુલસીદલ અર્પણ કરવાથી ભગવાન થાળ ગ્રહણ કરે છે.

દેવઉઠી એકાદશીના વ્રતના નિયમો
વૃદ્ધ, રોગી, બાળકોએ એક સમય જમી અને વ્રત કરવું. ભગવાન વિષ્ણુ કે ઈષ્ટદેવની ઉપાસના કરવી. ડુંગળી, લસણ, વાસી ભોજન ગ્રહણ કરવું નહીં. આ દિવસ ॐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય નમ: મંત્રનો જાપ કરવો. દેવઉઠી એકાદશીએ નિર્જળા અથવા પ્રવાહી ગ્રહણ કરી ઉપવાસ કરવો.

દેવઉઠી એકાદશીની પૂજા વિધિ
સવારે ભગવાન વિષ્ણુના ચરણની પૂજા કરવી અને તેમને જાગૃત કરવા. ભગવાનને જાગૃત કરવા માટે શંખ, ઘંટ અને કીર્તનની ધ્વનિ કરવી. ત્યારબાદ એકાદશીની કથા કરવી. શેરડીનો મંડપ બનાવો અને તેની વચ્ચે ચોક બનાવી તેમાં ભગવાન વિષ્ણુની મૂર્તિ અથવા ચિત્ર રાખવું અને ભગવાનના ચરણ ચિન્હ બનાવવા. ભગવાનને શેરડી, સિંઘાડા તેમજ ફળ, મીઠાઈ સમર્પિત કરવા. ઘીનો દીવો કરવો અને ધ્યાન રાખવું કે તે રાત્રે પણ ચાલતો રહે.

લેખન અને સંપાદન : ગુજરાતી ડાયરો Team
તમે આ લેખ “ગુજરાતી ડાયરો” ના માધ્યમ થી વાંચી રહ્યા છો. અમારો આ લેખ વાચવા માટે તમારો ખુબ ખુબ આભાર, અમે આશા રાખીએ છીએ કે તમને આ લેખ ગમ્યો હશે, તો આ લેખને વધુમાં વધુ શેર કરો.

બસ એવું જ કઈંક જીવન જરૂરિયાત તેમજ અન્ય મહત્વની માહિતી મેળવવા માટે આપણું સૌનુ પ્રિય એવું ગુજરાતી ડાયરો પેજ લાઇક કરો અને તમારા દરેક મિત્રો સાથે અવશ્ય શેર કરો. આભાર…